ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΣΤΕΛΛΑΣ    

(c) 2004 - 2005

ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

 ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 2003 - 2004 

Ενότητα 4 Επισκέψεις σε υδροβιότοπους

ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΣ ΣΧΙΝΙΑ-ΜΑΡΑΘΩΝΑ

ΚΑΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΚΩΠΗΛΑΤΟΔΡΟΜΙΟ

 

Η περιοχή Σχινιά – Μαραθώνα δεν είναι μόνο γνωστή στο πανελλήνιο ως ιστορικό τοπίο, αλλά και ως σημαντικός υδροβιότοπος, ο οποίος όμως δέχτηκε ισχυρές αλλοιώσεις και επεμβάσεις μετά την κατασκευή των ολυμπιακών εγκαταστάσεων.  Για τους λόγους αυτούς, τα ολυμπιακά έργα στο χώρο, δημιούργησαν εκδηλώσεις διαμαρτυρίας, αντίλογο, αλλά και υπεράσπιση του έργου, φέροντας  κατ’ επανάληψη το κωπηλατοδρόμιο του Σχινιά στο προσκήνιο.  Τον Φλεβάρη του 2000, ο Σχινιάς χαρακτηρίστηκε ως Εθνικό Πάρκο και κατόπιν εντάχθηκε στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών «ΦΥΣΗ 2000» του προγράμματος ΝΑΤURA.  Η περιβαλλοντική ομάδα, θεώρησε ότι μια επίσκεψη στον υδροβιότοπο αυτό θα ήταν χρήσιμη και πρόσφορη για τη μελέτη του τοπίου, τις τυχόν αρνητικές επιπτώσεις μετά την ίδρυση του κωπηλατοδρομίου, αλλά και τα αντισταθμιστικά οφέλη υπέρ του φυσικού περιβάλλοντος που προέκυψαν μετά την ανακήρυξη του Σχινιά σε εθνικό πάρκο.  Η εκπαιδευτική επίσκεψη πραγματοποιήθηκε την 25η – 2 – 2004. 

 

Κατά την επίσκεψή μας στον υδροβιότοπο του Σχινιά, μας ξενάγησαν αρμόδιοι υπάλληλοι του ΥΠΕΧΩΔΕ, αλλά και η γυμνάστρια του σχολείου μας η οποία συμμετείχε ως εθελόντρια στους κωπηλατικούς αγώνες του 2003. 

Κατά την ξενάγηση, ενημερωθήκαμε για τα έργα, τα οποία πραγματοποιήθηκαν με αυστηρές περιβαλλοντικές προδια-γραφές.  Παρατηρήσαμε ότι - κατά την ξενάγησή μας - ο βυθός του κωπηλατοδρομίου καθαριζόταν από ειδικές πλωτές μηχανές (καθαρισμός καλαμιών).  Πληροφορηθήκαμε ότι στη νέα τεχνητή λίμνη, στους Καλαμιώνες της Μακάριας πηγής, στους γειτονικούς βάλτους , στο δάσος πεύκου–κουκουναριάς, στη χερσόνησο Κυνόσουρα, στη λιμνοθάλασσα και στην αμμώδη παραλία διαχειμάζουν πάνω  από 115 είδη πουλιών και ακμάζουν πάνω από 320 είδη φυτών, ενώ σύμφωνα με τους ειδικούς, ο βιότοπος αυτός, είναι θεωρητικά κατάλληλος, τουλάχιστον για 215 είδη της ορνιθοπανίδας της Ελλάδας. 

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ    

Η εγκατάσταση του κωπηλατοδρομίου επέτρεψε την ταυτόχρονη ίδρυση του πάρκου, παρόλο που θα ήταν καλύτερα για το περιβάλλον αν η περιοχή προστατευόταν χωρίς να εγκατασταθεί το κωπηλατοδρόμιο. 

Τα αντισταθμιστικά οφέλη που δόθηκαν υπέρ του φυσικού περιβάλλοντος έναντι της κατασκευής του κωπηλατοδρομίου ήταν :

 

    Η αποκατάσταση της φυσικής ροής του νερού στον υγρότοπο, η άρση της αποξήρανσης που είχε γίνει το 1923, η δημιουργία της σχεδόν φυσικής λίμνης του κωπηλατοδρομίου, που έχουν ήδη ολοκληρωθεί. 

    Η οριστική απομάκρυνση του αεροδρομίου που λειτουργούσε μέσα στον υγρότοπο, που έχει ήδη ολοκληρωθεί.  Η εγκατάσταση σύγχρονου συστήματος πυρόσβεσης στο δάσος του Σχινιά, με αποθήκη νερού το κωπηλατοδρόμιο, που ολοκληρώνεται σύντομα. 

    Το αποξήλωμα των παλιών στρατιωτικών εγκαταστάσεων και η αποκατάσταση του φυσικού εδάφους που καταλαμβάνουν, οι οποίες θα ξεκινήσουν σύντομα.

    Η ίδρυση ενός πάρκου για την αποτελεσματική προστασία και οργάνωση του χώρου, που είναι το μεγάλο στοίχημα. 

 

Ιδιαίτερη όμως προσοχή πρέπει να δοθεί στην αλλαγή της νοοτροπίας των επισκεπτών, οι συνήθειες των οποίων είναι συχνά βλαβερές για το περιβάλλον (απορρίμματα, μοτοσικλετιστές, κυνηγοί κλπ).  Προτείνουμε λοιπόν ως απαραίτητο μέτρο, την 24η φύλαξη του χώρου και την κατασκευή παρατηρητηρίων προκειμένου να περιοριστούν οι οποιεσδήποτε βλαβερές συνέπειες που μπορεί να καταστρέψουν το φυσικό περιβάλλον.  

 Ο υδροβιότοπος της λίμνης Τσιβλού – ΚΠΕ Ακράτας

Μετά από αίτηση η Π.Ο του σχολείου μας επιλέχθηκε να πάρει μέρος στο πρόγραμμα «Ο υγρότοπος της λίμνης Τσιβλού» στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ακράτας. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε την 30η – 3 – 2004.

Μετά την άφιξή μας στο ΚΠΕ Ακράτας, που βρίσκεται στην ομώνυμη πόλη της Β. Πελοποννήσου, ενημερωθήκαμε από τους εκπαιδευτικούς του ΚΠΕ για το πρόγραμμα και αφού πήραμε τον κατάλληλο εξοπλισμό μετά από αρκετή διαδρομή φτάσαμε στη λίμνη Τσιβλού.

Η λίμνη Τσιβλού είναι η νεότερη φυσική λίμνη στην Ελλάδα, βρίσκεται 10 χιλιόμετρα πριν τη Ζαρούχλα σε υψόμετρο 800 μέτρα και ανήκει στην προστατευόμενη περιοχή του Βουραϊκού. Η μικρή αυτή ορεινή λίμνη νότια της Ακράτας σχηματίστηκε από μια γιγάντια κατολίσθηση το 1912-13 που, συνοδευόμενη από καταχθόνιους κρότους, κάλυψε μέρος της κοίτης του ποταμού Κράθη και κατέστρεψε ολοσχερώς το γραφικό χωριό της Συλίβραινας. Η λίμνη δέχεται τα νερά των γύρω ορεινών όγκων αλλά και το αθάνατο νερό από τα Ύδατα της Στυγός όπου η Θέτις βάφτισε τον Αχιλλέα.

Αν και η ηλικία της λίμνης είναι μόλις 90 χρόνια αποτελεί ζωντανό παράδειγμα μετατροπής μιας περιοχής σε πλούσιο υδροβιότοπο. Τα νερά της λίμνης φιλοξενούν αρκετά ψάρια γλυκού νερού (πέστροφα, κυπρίνο, ντάσκα κλπ.). Στις όχθες της έχουν αναπτυχθεί πλήθος καλαμιώνων που λειτουργούν ως φίλτρα καθαρισμού τν νερών από διάφορα φερτά υλικά, ενώ στο ευρύτερο οικοσύστημα της λίμνης υπάρχουν πλατάνια, πεύκα, έλατα και πολλοί θάμνοι.

Η πλούσια πανίδα αποτελείται από  κοινά θηλαστικά (ασβός, λαγός, αλεπού, νυφίτσα κ.α.) αλλά έχουν παρατηρηθεί και θηλαστικά που απειλούνται σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως η βίδρα και η αγριόγατα. Αξιόλογος είναι και ο αριθμός των αμφίβιων και των ερπετών που συχνάζουν στην περιοχή. Εξαιρετικά αξιόλογη είναι και η ορνιθοπανίδα που φιλοξενείται από το σημαντικό οικοσύστημα της λίμνης. Εδώ βρίσκουν καταφύγιο πολλά σπάνια πουλιά, όπως ο χρυσαετός, ο φιδαετός, ο γύπας και ο πετρίτης.

Ο επίγειος αυτός παράδεισος, εκτός από τη μεγάλη βιολογική, πολιτιστική και ιστορική του αξία, θεωρείται ιδανικό μέρος για αναψυχή που αποτελεί και ενδεχόμενη απειλή για τον υδροβιότοπο.

Η Π.Ο., χωρισμένη σε υποομάδες, υπό την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών του Κέντρου ανέπτυξε πλούσια δραστηριότητα και έρευνα πεδίου στην περίμετρο της λίμνης, συνέλεξε υλικό και κατέγραψε τις παρατηρήσεις της.

Μετά την επιστροφή στο ΚΠΕ έγινε ταξινόμηση και επεξεργασία του υλικού, παρουσίαση των συμπερασμάτων και ανταλλαγή απόψεων γύρω από την προοπτική της  λίμνης και τις απειλές ιδιαίτερα από την τουριστική «αξιοποίηση» που προγραμματίζεται.

Η μυθική λίμνη της Στυμφαλίας

 Μετά από συζήτηση ανάμεσα στους υπεύθυνους καθηγητές και τους μαθητές-μέλη της Π.Ο. αποφασίσαμε να πραγματοποιή-σουμε την ημερήσια εκδρομή του σχολείου μας στη λίμνη της Στυμφαλίας προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν και οι υπόλοιποι μαθητές για τους υδροβιότοπους και να κατανοήσουν την ωφέλεια και τη σπουδαιότητά τους για το φυσικό περιβάλλον.

Η επίσκεψη στη λίμνη πραγματοποιήθηκε την 30η - 4- 2004.

Τι παρατηρήσαμε κατά την επίσκεψή μας στη Στυμφαλία - τι μάθαμε για τη λίμνη

     Ο υδροβιότοπος της λίμνης Στυμφαλίας βρίσκεται στο Νότιο άκρο του Νομού Κορινθίας και είναι γνωστός από τα μυθικά χρόνια ως τόπος όπου διαδραματίστηκε ο 6ος άθλος του Ηρακλή. Οι Στυμφαλίδες όρνιθες είναι σίγουρο πως σχετίζονται με τα υδραυλικά έργα αποξήρανσης της λίμνης και η «Χαλκή πλαταγή» δηλαδή ο ήχος των χάλκινων εργαλείων ή τα «Χάλκινα Κρόταλα» που αναφέρονται ότι χρησιμοποιούσε ο Ηρακλής για την απομάκρυνση των ορνίθων, σχετίζονται με τα τεχνικά έργα για την εξόρυξη των βραχωδών πετρωμάτων.

     Η λίμνη, αποτελεί τμήμα του οροπεδίου που εκτείνεται μεταξύ των βουνών της Ζήριας, του Ολίγυρτου, του Μαυροβουνίου και του Γαβριά. Η λίμνη, δέχεται μέσω σήραγγας, νερά από το γειτονικό κάμπο της Πελλήνης και η εκροή τους γίνεται με φυσικές καταβόθρες οι οποίες όμως δεν είναι αρκετές, ενώ μέρος των νερών αυτών χρησιμοποιείται για άρδευση. Η έκταση της λίμνης καλύπτει περίπου 7.700 στρέμματα κατά τη διάρκεια του Χειμώνα και 3.500 στρέμματα κατά την καλοκαιρινή περίοδο.

     Η Στυμφαλία έχει χαρακτηριστεί ως σημαντική περιοχή για τα Πουλιά της Χώρας μας και ως περιοχή Κοινοτικού ενδιαφέροντος. Προτείνεται για ένταξη στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο προστατευομένων Περιοχών «Φύση 2000» βάσει της κοινοτικής οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.

     Η παρουσία του υγρότοπου δημιουργεί ευνοϊκές προϋποθέσεις για την παρουσία ειδών σπανίων φυτών και ζώων. Η ποικιλομορφία της περιοχής (απότομοι βράχοι, επίπεδος πυθμένας, σύστημα αποστράγγισης μέσω των καταβοθρών, λόφοι, χαράδρες, σπηλιές, πηγές ) συντελεί στη συνύπαρξη διαφορετικών συστημάτων που με τη σειρά τους δημιούργησαν διαφορετικούς τρόπους παραγωγής και χωροταξικής διάρθρωσης των ανθρώπινων συστημάτων. Τα σημαντικότερα είδη της ορνιθοπανίδας της περιοχής είναι η Σκουφοβουτηχτάρα, ο Πορφυροτσικνιάς, η Νανοβουτηχτάρα, ο Μικροτσικνιάς, η μπαλίζα και η βαλτόπαπια. Φωλιάζουν επίσης ο Καλαμόκιρκος, ο Φιδαετός, ο Χρυσαετός και κατά τους μήνες της μετανάστευσης συγκεντρώνονται πάπιες, ερωδιοί και χαλκόκοτες.

    Δυστυχώς κατά την επίσκεψή μας στη λίμνη, ο καιρός ήταν βροχερός και δεν μπορέσαμε να περπατήσουμε σε μεγάλες αποστάσεις στις όχθες της λίμνης. Περιοριστήκαμε σε τρία σημεία της λίμνης όπου υπήρχαν παρατηρητήρια-κιόσκια η σκεπή των οποίων μας προφύλασσε από τη βροχή. Το πρώτο πράγμα που μας ενθουσίασε, ήταν ο πολυσύνθετος  ήχος από τα τιτιβίσματα των πουλιών και το κρώξιμο των βαλτόπαπιων, οι οποίες κολυμπούσαν ομάδες-ομάδες στη λίμνη. Θαρρείς πως άκουγες συναυλία από δεκάδες μουσικά όργανα… Σε απόσταση, παρατηρήσαμε κάποια μεγάλα πουλιά που πετούσαν πάνω από τις όχθες της λίμνης, με τα φτερά τους σε πλήρη ευθυγράμμιση. Υποθέσαμε πως ήταν είδη αετών που συχνάζουν στην περιοχή. Κάπου-κάπου ξεπήδαγαν από το νερό κάποια ψάρια. Όπως πληροφορηθήκαμε, τα ψάρια που επιβιώνουν στη λίμνη, είναι ο κέφαλος και το τσιρόνι. Γεγονός είναι όμως ότι στη λίμνη έχουν δημιουργηθεί τεράστιες εκτάσεις με καλαμώνες οι οποίοι αναπτύσσονται με μεγάλη ταχύτητα λόγω της χρήσης λιπασμάτων στις γύρω γεωργικά εκμεταλλευόμενες περιοχές. Πρόκειται για το φαινόμενο του «ευτροφισμού» ή κατ’ άλλους της «άνθησης του νερού» και πρόκειται για μια απότομη ανατροπή της ισορροπίας της υδροχαρούς φυτικής ζωής της λίμνης. Το φαινόμενο αυτό βέβαια δεν οφείλεται μόνο στα γεωργικά λιπάσματα και τα κτηνοτροφικά απόβλητα, αλλά και στο αρνητικό υδατικό ισοζύγιο που προκύπτει από την υπερβολική άντληση των νερών για άρδευση. Η εντατική και ανεξέλεγκτη χρήση των υδάτων αποτελεί τον υπ’αριθμόν ένα μελλοντικό κίνδυνο βαλτοποίησης της λίμνης. 

Προτάσεις για την αξιοποίηση της λίμνης και για την αντιμετώπιση των κινδύνων βαλτοποίησής της.

     Σε συζήτηση μεταξύ των μελών της Π.Ο. ακούστηκαν οι παρακάτω προτάσεις για την αξιοποίηση της λίμνης και την αποφυγή μελλοντικής βαλτοποίησής της.

   Κοπή των καλαμώνων.

   Προστασία και ενίσχυση του παρόχθιου δάσους με δενδροφυτεύσεις.

   Στις γύρω εκτάσεις, να αποφεύγονται οι καλλιέργειες με χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων. Αντί γι αυτές, να προωθηθούν οι βιολογικές καλλιέργειες, προς αποφυγή του ευτροφισμού.

   Αποτελεσματική απαγόρευση κυνηγιού, προκειμένου να διασωθούν τα φιλοξενούμενα είδη ορνιθοπανίδας.

   Εντοπισμός των περιοχών βόσκησης όπου θα μπορούν να τρέφονται κατσίκια, άλογα, νεροβούβαλα κλπ, προκειμένου να επιτευχθεί έλεγχος της βιομάζας.

   Ελεγχόμενη άρδευση.

   Κατασκευή δεξαμενών ύδατος οι οποίες θα τροφοδοτούνται με νερό (π.χ. με γεωτρήσεις) σε εποχές ανομβρίας ούτως ώστε να επιβιώνουν τα φιλοξενούμενα στη λίμνη είδη ιχθυοπανίδας και ορνιθοπανίδας.

     Χαρακτηριστικό παράδειγμα της καταστροφής σε εποχές ανομβρίας, είδαμε στο Λαογραφικό Μουσείο της Λαύκας (χωριό κοντά στη λίμνη), όπου ανάμεσα στα εκθέματα παρατηρήσαμε αποστεωμένα ψάρια που οι κάτοικοι περισυνέλεξαν κατά την ξηρασία του 1987. Στο εν λόγω μουσείο είδαμε επίσης βαλσαμωμένα, αρκετά από τα είδη της ορνιθοπανίδας και συντηρημένα σε φορμόλη είδη της ιχθυοπανίδας.